Charter: Schlägl, Prämonstratenser (1204-1600) 1420 IX 11
Signature: 1420 IX 11
no graphic available
Zoom image:
Add bookmark
Edit charter (old editor)
11. September 1420 (Mittwoch), Schlägl
Der Ritter Andreas Herleinsperger, Vizedom des Hochstiftes Passau, führt im Auftrag des Herzogs Albrecht von Österreich und des Landeshauptmanns Reinprecht von Wallsee auf Grund einer päpstlichen Konzession und der Empfehlung Mühlhausens eine Visitation und Reform im Stift Schlägl durch; dies bestätigt der kaiserliche Notar Konrad Steinkeller.Source Regest:
Pichler, Isfried H., Urkundenbuch des Stiftes Schlägl, Aigen i. M., 2003, Nr. 279, S. 298
Pichler, Isfried H., Urkundenbuch des Stiftes Schlägl, Aigen i. M., 2003, Nr. 279, S. 298
Current repository:
HHStA Wien Signatur: AUR 1420 IX 11 (www.oesta.gv.at/bestand/hharchiv/fr_1_hh.htm)
HHStA Wien Signatur: AUR 1420 IX 11 (www.oesta.gv.at/bestand/hharchiv/fr_1_hh.htm)
Material: Pergament
OÖLA Linz, Diplomatar XVI (1415-1422) 474r-476v.
"In nomine Domini. Amen. Anno natiuitatis eiusdem Mo CCCCmo XXmo, indiccione XIIIa, die vero XIa mensis setembris, pontificatus sanctissimi in Christo patris ac domini nostri, domini Martinj(1), diuina prouidencia pape quintj, anno ipsius tercio. In refectorio(2) monasterij sancte Marie in Plaga hora vesperorum uel quasi jn mei notarii publici testiumque subscriptorum presencia personaliter constituti venerabilis dominus et pater, dominus Bernhardus(3) prepositus in Plaga, dominus Johannes(4) prior cum ceteris fratribus de conuentu eiusdem monasterij Premonstratensis ordinis dyocesis Patauiensis parte ex vna, et strenuus miles dominus Andreas Herleinsperger(5), protunc vicedominus kathedralis ecclesie Patauiensis, asserens se per illustrissimum principem ac dominum, dominum Albertum,(6) ducem Austrie etc., ac eciam magnificum dominum, dominum Rennpertum de Walsee(7) capitaneum vltra Anasum ducatus Austrie specialiter illuc missum, parte ex altera. Qui dominus ac strenuus miles, Andreas nomine, quo supra, auctoritate quarumdam litterarum apostolicarum ex speciali gracia predicto principi per sedem apostolicam concessarum, videlicet, ut habeat visitare, emendare, reformare per se uel per suos solempnes ambasiatores omnia monasteria exempta uel non exempta per ducatum Austrie infra uel vltra Anasum posita uel constituta, cuiuscumque ordinis existant, ||
prout hoc in eisdem litteris et processibus desuper confectis, plenius continetur. Et auctoritate cuiusdam littere missilis per dominum abbatem Milocensem(8), Pragensis diocesis predicti monasterij in Plaga patrem abbatem emanate, prenominato domino de Walsse, tutori suo directe. ||
||
,Erat autem [...] clippeum paruum.‘ [Text: Urk 278] ||
||
Cuius tenor sic incipit: ,Fidelibus [...] gratissimo.‘ [Text: Urk 278]||
||
Predictum prepositum ac eius conuentum monuit et requisiuit auctoritate predicta, ut se tenerent ac regerent iuste et religiose iuxta institutum ordinis. Et quicumque obedire nollet, esset de mandato principis ac domini de Walse, ut exiret monasterium et vltra non rediret, loco illius instituere vellent alium obedientem, iuste et religiose viuentem. Qui prepositus cum priore et ceteris conuentualibus maturo tamen consilio prehabito et deliberato animo concorditer responderunt, jn quibus actenus irreligiose uel inordinaliter vixissent, parati essent se emendare et iuxta statuta ordinis ipsorum se velle viuere, eciam sub debitis penis in rigiditate ordinis expressis. Qui dominus Andreas miles predictus gratanter suscepit responsionem eorum et beniuolam emendacionem et supersedit eadem nocte in huiusmodi tractatu. Ex post altera die hora primarum uel quasi in loco predicto preposito, priori ac ceteris conuentualibus obtulit predictus miles Andreas Herleinsperger vnam cedulam, quam in audiencia ipsorum distincte ac materna ligwa [!] legere precepit sub hijs capitulis: - Jtem primo et principaliter, quod se teneant et regant iuxta ordinem et regulam a fundatoribus ordinis factam et institutam, sicut ipsis cottidie capitulariter in capitulo legeretur uel saltem legi deberet. - Jtem, vt cottidie et omni mane(9) cantent mattutinas ac ceteras horas canonicas, et iuste et ordinate perficiant cultum diuinum, nullo exempto, nisi ex legitima causa cum scitu tamen prepositi uel prioris. Jtem quod omni sero ac tempore debito cantent vesperas et completorium, quo finito prior uel eius locumtenens det conuentui benediccionem ac aspersionem aque benedicte iuxta statuta ordinis. Et sic intrent dormitorium(10) nullo ab extra manente, nisi per prepositum vocato uel licenciato. - Jtem, nullus exeat ecclesiam uel ambitum, sed tempore ocij leccionibus vacent in ambitu, nisi in necessitate ex causa legitima de licencia prepositi uel prioris. Et nullus solus exeat, ||
semper ordinetur sibi juuenis uel familiaris, ut non orietur scandalum, excepto coquinario uel procuratore, qui potest visitare coquinam(11) et cetera respicere monasterij necessaria. - Jtem, quod prebenda in pane et vino et ceteris victualibus ministretur fratribus iuxta antiquam consuetudinem secundum instituta ordinis; et speciale vinum, quod attinet, conuentui debet conseruari sub duplici sera, quarum vnam clauem habeat prepositus, alteram conuentus, et sic ordinaliter dispensare, semper tamen cum scitu prepositi. - Qua lecta prenominatus prepositus cum toto conuentu sponte et libere sine omni coaccione promiserunt predicto militi singuli fide data mediante juramento, se velle tenere et obseruare omnia supradicta, quia ad hoc ex rigiditate ordinis astricti essent. Eciam sub certa pena in eadem cedula annotata et recitata, videlicet: Quicunque et quocienscunque ex conuentu excederet et predictorum articulorum vnum uel plures non obseruauerit, eodem die per priorem uel prepositum priuetur pane et vino, et si altera vice lapsus fuerit et primam correccionem non curauerit, debet incarcerari ad certum tempus. Et si animo indurato quod absit post euasionem carceris tercio relapsus et inobediens inuentus fuerit, debet ad remotas partes ad aliud monasterium remitti et ultra non reuerti. Et si porro in hijs negligens fuerit et huiusmodi inobedientem defendere voluerit, debet jpse prior eisdem penis subiacere. Et si prior et conuentus aut vnus uel plures ex conuentu in hijs et ceteris licitis et honestis rebellus et inobediens suo prelato fuerit, quod per se emendare non posset prepositus, debet deducere ad aures tutoris, qui cum brachio seculari huiusmodi rebellos et inobedientes reducat ad obedienciam. Et si prepositus in hijs et ceteris inordinacionibus emendandis remissus et negligens fuerit et huiusmodi excessus non digne punierit, super quo speculari debet quilibet castellanus in Valkenstain(12). Et si sic inuenerit, debet deducere ad aures domini de Walsee uel eius substituti, qui statim debet scribere visitatori, eorum et iuxta rigiditatem ordinis huiusmodi excessus puniat et corrigat, tam in preposito quam in conuentu celeriter cum scitu tutoris. Si autem moram fecerit nimis longam et huiusmodi excessus non emendauerit, tunc aduocatus siue tutor ipsorum habebit plenariam potestatem, huiusmodi excessus emendare de bona uoluntate ipsorum sine contradiccione cuiuscunque temporaliter uel spiritualiter. Super quibus omnibus et singulis predictus dominus et strenuus miles Andreas Herleinsperger loco et nomine jllustrissimi principis ac domini, domini Alberti ducis Austrie, ac magnifici domini, domini Reinperti de Walse capitanei ultra Anasum pecijt a me publico notario vnum uel plura instrumentum uel instrumenta. Acta sunt hec anno, indiccione, die, mensis, hora, loco, pontificatu, quibus supra, presentibus honorabilibus viris ac dominis Andrea Grassenreiter(13) plebano in Veldchirchen, Stephano Ploch(14) plebano in Altenuelden, Wolfgango Perchkherr(15) plebano in Rorbach, Hainrico Stainpekch(16), Nicolao Perkchherr(17), Andrea Hauczenperger(18), presbyteris et laycis Patauiensis diocesis, ad premissa vocatis specialiter et rogatis."||
||
[NOTARIATSSIGNET] "Et ego Conradus Staincheller(19) de Freinstat, presbyter ||
diocesis Patauiensis publicus imperiali auctoritate notarius, predictis visitatoris ||
requisicioni, cedule oblacioni ac eius leccionis, repromissioni, fide dato et pene ||
obligacioni necnon omnibus alijs supra dictis presens interfui eaque sic fieri vidi et ||
audiui vna cum prenominatis testibus scriptis et in hanc publicam formam redegi, ||
non manu propria, sed cuiusdam fidelis alterius conscribendo, quia fui arduis ||
negocijs prepeditus, ipsaque signo et nomine meis solitis et conswetis fideliter ||
insigniui, me manu mea propria subscripsi, rogatus ac debita cum instancia ||
requisitus, in fidem et testimonium omnium evidens premissorum."
prout hoc in eisdem litteris et processibus desuper confectis, plenius continetur. Et auctoritate cuiusdam littere missilis per dominum abbatem Milocensem(8), Pragensis diocesis predicti monasterij in Plaga patrem abbatem emanate, prenominato domino de Walsse, tutori suo directe. ||
||
,Erat autem [...] clippeum paruum.‘ [Text: Urk 278] ||
||
Cuius tenor sic incipit: ,Fidelibus [...] gratissimo.‘ [Text: Urk 278]||
||
Predictum prepositum ac eius conuentum monuit et requisiuit auctoritate predicta, ut se tenerent ac regerent iuste et religiose iuxta institutum ordinis. Et quicumque obedire nollet, esset de mandato principis ac domini de Walse, ut exiret monasterium et vltra non rediret, loco illius instituere vellent alium obedientem, iuste et religiose viuentem. Qui prepositus cum priore et ceteris conuentualibus maturo tamen consilio prehabito et deliberato animo concorditer responderunt, jn quibus actenus irreligiose uel inordinaliter vixissent, parati essent se emendare et iuxta statuta ordinis ipsorum se velle viuere, eciam sub debitis penis in rigiditate ordinis expressis. Qui dominus Andreas miles predictus gratanter suscepit responsionem eorum et beniuolam emendacionem et supersedit eadem nocte in huiusmodi tractatu. Ex post altera die hora primarum uel quasi in loco predicto preposito, priori ac ceteris conuentualibus obtulit predictus miles Andreas Herleinsperger vnam cedulam, quam in audiencia ipsorum distincte ac materna ligwa [!] legere precepit sub hijs capitulis: - Jtem primo et principaliter, quod se teneant et regant iuxta ordinem et regulam a fundatoribus ordinis factam et institutam, sicut ipsis cottidie capitulariter in capitulo legeretur uel saltem legi deberet. - Jtem, vt cottidie et omni mane(9) cantent mattutinas ac ceteras horas canonicas, et iuste et ordinate perficiant cultum diuinum, nullo exempto, nisi ex legitima causa cum scitu tamen prepositi uel prioris. Jtem quod omni sero ac tempore debito cantent vesperas et completorium, quo finito prior uel eius locumtenens det conuentui benediccionem ac aspersionem aque benedicte iuxta statuta ordinis. Et sic intrent dormitorium(10) nullo ab extra manente, nisi per prepositum vocato uel licenciato. - Jtem, nullus exeat ecclesiam uel ambitum, sed tempore ocij leccionibus vacent in ambitu, nisi in necessitate ex causa legitima de licencia prepositi uel prioris. Et nullus solus exeat, ||
semper ordinetur sibi juuenis uel familiaris, ut non orietur scandalum, excepto coquinario uel procuratore, qui potest visitare coquinam(11) et cetera respicere monasterij necessaria. - Jtem, quod prebenda in pane et vino et ceteris victualibus ministretur fratribus iuxta antiquam consuetudinem secundum instituta ordinis; et speciale vinum, quod attinet, conuentui debet conseruari sub duplici sera, quarum vnam clauem habeat prepositus, alteram conuentus, et sic ordinaliter dispensare, semper tamen cum scitu prepositi. - Qua lecta prenominatus prepositus cum toto conuentu sponte et libere sine omni coaccione promiserunt predicto militi singuli fide data mediante juramento, se velle tenere et obseruare omnia supradicta, quia ad hoc ex rigiditate ordinis astricti essent. Eciam sub certa pena in eadem cedula annotata et recitata, videlicet: Quicunque et quocienscunque ex conuentu excederet et predictorum articulorum vnum uel plures non obseruauerit, eodem die per priorem uel prepositum priuetur pane et vino, et si altera vice lapsus fuerit et primam correccionem non curauerit, debet incarcerari ad certum tempus. Et si animo indurato quod absit post euasionem carceris tercio relapsus et inobediens inuentus fuerit, debet ad remotas partes ad aliud monasterium remitti et ultra non reuerti. Et si porro in hijs negligens fuerit et huiusmodi inobedientem defendere voluerit, debet jpse prior eisdem penis subiacere. Et si prior et conuentus aut vnus uel plures ex conuentu in hijs et ceteris licitis et honestis rebellus et inobediens suo prelato fuerit, quod per se emendare non posset prepositus, debet deducere ad aures tutoris, qui cum brachio seculari huiusmodi rebellos et inobedientes reducat ad obedienciam. Et si prepositus in hijs et ceteris inordinacionibus emendandis remissus et negligens fuerit et huiusmodi excessus non digne punierit, super quo speculari debet quilibet castellanus in Valkenstain(12). Et si sic inuenerit, debet deducere ad aures domini de Walsee uel eius substituti, qui statim debet scribere visitatori, eorum et iuxta rigiditatem ordinis huiusmodi excessus puniat et corrigat, tam in preposito quam in conuentu celeriter cum scitu tutoris. Si autem moram fecerit nimis longam et huiusmodi excessus non emendauerit, tunc aduocatus siue tutor ipsorum habebit plenariam potestatem, huiusmodi excessus emendare de bona uoluntate ipsorum sine contradiccione cuiuscunque temporaliter uel spiritualiter. Super quibus omnibus et singulis predictus dominus et strenuus miles Andreas Herleinsperger loco et nomine jllustrissimi principis ac domini, domini Alberti ducis Austrie, ac magnifici domini, domini Reinperti de Walse capitanei ultra Anasum pecijt a me publico notario vnum uel plura instrumentum uel instrumenta. Acta sunt hec anno, indiccione, die, mensis, hora, loco, pontificatu, quibus supra, presentibus honorabilibus viris ac dominis Andrea Grassenreiter(13) plebano in Veldchirchen, Stephano Ploch(14) plebano in Altenuelden, Wolfgango Perchkherr(15) plebano in Rorbach, Hainrico Stainpekch(16), Nicolao Perkchherr(17), Andrea Hauczenperger(18), presbyteris et laycis Patauiensis diocesis, ad premissa vocatis specialiter et rogatis."||
||
[NOTARIATSSIGNET] "Et ego Conradus Staincheller(19) de Freinstat, presbyter ||
diocesis Patauiensis publicus imperiali auctoritate notarius, predictis visitatoris ||
requisicioni, cedule oblacioni ac eius leccionis, repromissioni, fide dato et pene ||
obligacioni necnon omnibus alijs supra dictis presens interfui eaque sic fieri vidi et ||
audiui vna cum prenominatis testibus scriptis et in hanc publicam formam redegi, ||
non manu propria, sed cuiusdam fidelis alterius conscribendo, quia fui arduis ||
negocijs prepeditus, ipsaque signo et nomine meis solitis et conswetis fideliter ||
insigniui, me manu mea propria subscripsi, rogatus ac debita cum instancia ||
requisitus, in fidem et testimonium omnium evidens premissorum."
Source Fulltext: Pichler, Isfried H., Urkundenbuch des Stiftes Schlägl, Aigen i. M., 2003, Nr. 279, S. 298-300
Original dating clause: die vero XIa mensis septembris ... hora vesperorum uel quasi
Editions:
- Erstveröffentlichung.
Secondary Literature:
- Strnadt, Velden (1860) 163 (235)
- Pröll, Geschichte (1877) 74.
- Hager, Woher (1918) 9.
Language:
Notes:
(1) Martin V. Papst (1417-1431); vgl. oben Urk 272, Anm 6.
(2) Schlägl, Refektorium, wohl heutiges Frühstückszimmer; bereits 1337 erwähnt: Urk 134, Anm 7.
(3) Bernhard, Propst (1419-1427); vgl. Urk 273, Anm 3.
(4) Prior Johannes, wohl Joh. Neusadler (1413), vgl. Urk 265, Anm 2.
(5) Andreas Herleinsperger (urk. seit 1405: Urk 238, Anm 8), Ritter und Vizedom des Hochstiftes Passau; dieser hatte, obwohl Laie, wegen seiner Persönlichkeit und der Stiftung des St. Georgs-Benefiziums in Rohrbach (1413: Urk 263) eine Rolle nach Art eines "Kirchenvaters" von Schlägl inne.
(6) Albert: Albrecht V. (1397-1439) Herzog von Österreich; vgl. Urk 247, Anm 3.
(7) Reinprecht II. von Wallsee (LH seit 1408); vgl. Urk 246, Anm 3.
(8) Abt von Mühlhausen: Svatomir (1405-1423): Ebd. Anm 5.
(9) Bei dieser ersten "Haus- und Tagesordnung" fällt auf, daß von keinem Mitternachtschor mehr die Rede ist. Auch sonst macht sie den Eindruck einer humanen, modernen Gesinnung.
(10) Dormitorium im Erdgeschoß, später oberhalb des alten Refektoriums, heute "Statio".
(11) Schlägl, die Stiftsküche blieb stets am selben Ort (ungefähr).
(12) Kastellan von Falkenstein: Burggraf? Pfleger? Schloßherr?
(13) Andreas Grassenreiter, Pfr. von Feldkirchen an der Donau.
(14) Stephan Ploch, Pfarrer von Altenfelden; vgl. Urk 276, Anm 5.
(15) Wolfgang Berger, Pfr. v. Rohrbach; ebd. A 4.
(16) Heinrich Stainpeck, Laie; vgl. Urk 270, A 8.
(17) Nikolaus Berger: Urk 276, A 6.
(18) Andreas Hauzenberger, auf Götzendorf; vgl. Urk 269, A 8.
(19) Konrad Steinkeller aus Freistadt, Kleriker von Passau, kaiserlicher Notar.
Places
- Schlägl
Schlägl, Stiftsarchiv, Schlägl, Prämonstratenser (1204-1600) 1420 IX 11, in: Monasterium.net, URL <https://www.monasterium.net/mom/AT-StiASchl/Urkunden/1420_IX_11/charter>, accessed 2025-04-06+02:00
You are copying a text frominto your own collection. Please be aware that reusing it might infringe intellectural property rights, so please check individual licences and cite the source of your information when you publish your data
The Charter already exists in the choosen Collection
Please wait copying Charter, dialog will close at success